Kültür Karıncaları Eğitim Modelinin Tanıtımı

Kültürel değerlerin zenginliği açısından dünyanın en önemli coğrafyasında yer alan ülkemizde bu değerlerin korunmasında ciddi sorunlar yaşanmaktadır. Bilimsel verilere göre bu soruna temel eğitimden başlamak gerekmektedir. Çünkü bireylerin çocukluk döneminde edindiği bilgi, beceri ve tutum erişkinlik dönemini de kapsayan kalıcı olumlu değişikliklere neden olmaktadır. Bu bağlamda çocuklara çevrelerindeki/kentlerindeki kültürel değerleri duygusal zekalarına hitap edecek biçimde sevdirerek tanıtmak bu değerlerin benimsenmesini sağlayacak ve “koruma” duygusunu/bilincini geliştirecektir.

Kültür karıncaları eğitim modeli bu veriler dikkate alınarak eğitimci, pedagog, sanat tarihçi, psikologlardan oluşan bir ekibin katkıları ile Vakfımız tarafından geliştirilmiştir. Taradığımız kaynak bilgilerine göre ülkemizde kültürel değerleri uyaran olarak ilk ve tek modeldir. Modelde, öğrenciler küçük gruplara ayrılmakta, “öğrenci-merkezli, gezerek, görerek, hissederek, algılayarak, yaparak öğrenme” yöntemi uygulanmaktadır. Eğitim, okulların bulunduğu yerleşkeye göre 1-3 yıl sürmekte, hedef kitle 6. sınıf öğrencileri olmaktadır. Kültürel değerler var oldukları alanda tanıtılmakta, bu etkinlikler müzik, resim, kil, drama, 5 duyu çalışmaları ile pekiştirilmektedir.

Kültür Karıncaları Eğitiminin Amacı ve Hedefleri: Kültürel değerleri uyaran olarak kullanarak ve interaktif eğitim yöntemi ile ülkemizin en büyük zenginliği çocuklarımızın ve gençlerimizin kültürel mirasa duyarlılıklarını ve kent kültürü bilincini geliştirmek;
• Kendilerinin ve yaşadıkları çevrenin farkında olmalarını,
• eğitimin, bilimin, bilginin gücünü ve önemini kavramalarını,
• kültürel değerleri tanıyıp benimsemelerini ve onları korumalarını,
• kazanımlarını yakınları ile paylaşmalarını,
• edindikleri bilgi, beceri ve tutumun kalıcı davranış değişikliklerine dönüştürmelerini sağlamaktır.

Kültürel uyaranlar: Müze ve kültürel mekanların gezilmesi, tarihi eserlerin, kültürel değerlerin ve kültürel mirasın tanıtımı olarak belirlenmiştir. Bu anlamda Sultanahmet Meydandaki kültürel yapılar, çeşmeler, sütunlar, Haseki Hürrem Sultan Hamamı, Yerebatan sarnıcı, Galata kulesi, Fener-Balat, Haliç, Rezzan Has müzesi, Rahmi Koç müzesi, Sadberk hanım müzesi, Arkeoloji müzesi, Süleymaniye külliyesi, Kadir Has Üniversitesi vb. uyaran olarak kullanılmaktadır.

Hedef Okullar: Ülkemizin diğer bir sorunu da deyim yerinde ise toplumumuzun sürekli “hareket” halinde olması, göç nedeniyle kentlilik bilincinin dolayısıyla kentin kültürel değerlerini koruma duygusunun yeteri kadar gelişememesidir. Bu nedenle projemizde olabildiğince sosyo-ekonomik düzeyi kısıtlı, göç ile yerleşim alan semt okulları seçilmektedir. Böylece kültür karıncaları eğitiminden geçen çocuklar hem kendileri kültürel mirasa duyarlılık ve kentlilik bilinci geliştirmekte hem de bu kazanımlarını ailelerine aktarmaktadırlar.

Etkinlik Temaları: Çevremizi Tanıma / Mahallelilik Kavramı, Kentimizi Tanıma / Kentlilik Bilinci, Kültürel Mirasımızı Tanıma / Koruma / Kültür Bilinci, Müze Kavramı / Müzecilik, Eğitimin / Bilginin Gücü, Çok Kültürlülük Kavramı gibi temalar çerçevesinde gerçekleştirilmektedir.

Uygulayıcılar: Çalışmalar üniversiteli/üniversite mezunu Kültür Gönüllüleri tarafından yürütülmektedir. Gönüllüler çalışmalara başlamadan önce Vakfın düzenlediği 2 aşamalı eğitimden geçmektedirler. Eğitimin ilk aşaması “Genel İletişim Becerileri, Çocuklarla İletişim ve eğitim İlkeleri” olup, 2. aşama yüklenilen göreve ve kültürel mekanlara yönelik olmaktadır. Kültür Gönüllüleri bir yandan çocukları eğitirken diğer yandan kendileri de eğitilmekte böylece proje çocuk-genç hedefli olmaktadır.

Ölçme-Değerlendirme: Modelimizin ölçme-değerlendirme çalışmaları Vakfımızdan bağımsız profesyonel uzmanlar tarafından yapılmakta ayrıca her etkinlik sonrası Kültür Karıncaları ve Kültür Gönüllülerinden geri bildirim alınmaktadır.

Eğitim Modelinin Sonuçları:  “Kültür Karıncaları Özgün Eğitim Modeli” 7 yıldır, İstanbul, Bursa, Antalya ve Kocaeli kentlerinde çeşitli ilköğretim okullarında uygulanmış, bu güne kadar yaklaşık 5000 Kültür Karıncası ve 1000 Kültür Gönüllüsü yetiştirilmiştir.
Ölçme-değerlendirme çalışmalarının sonuçlarına göre, Modelin özel çizilmiş çerçevesi sayesinde;
• Çocuklar ve genç gönüllüler yaşadıkları kentin kültürel değerlerini tanıyıp benimsemekte, kültürel mirasa duyarlılık bilinci oluşturmaktadırlar.
• Eğitimin, öğretmen veya aile yerine genç gönüllüler üzerinden aktarımı çocukların sınırlanmadan yaratıcılıklarını, duygularını ifade etmelerini ve verilen bilgileri kalıcı biçimde özümlemelerini sağlamaktadır.
• Genç gönüllüler çocuklara olumlu “rol model” olmakta, onların eğitimdeki hedeflerinin çıtası yükselmektedir.
• Farklı sosyal sınıflardaki öğrenci ve gönüllülerin birlikteliği kültürlerarası diyalog ve toleransı geliştirmektedir.
• Çocuklarda gelişen kent kültürü bilinci onlar aracılığı ile ailelerine aktarılmakta ve onların kente uyumunu kolaylaşmaktadır.

Kültür Karıncaları Eğitim Modelinin Yer Aldığı Kitaplar, Bilimsel Toplantılar
• Kültür Karıncaları Eğitim Modelimiz "Eğitim Reformu Girişimi" tarafından düzenlenen “Eğitimde İyi Örnekler Konferansı“nda (15-16 ocak 2005) sözlü bildiri olarak sunulmuştur.
• Vakfımız tarafından geliştirilen Kültür Karıncaları özgün eğitim modeli, “Kültürel Mirasa Duyarlılık” başlığı altında Sami Tüysüz ve Şenol Yıldırım tarafından hazırlanan, Milli Eğitim Bakanlığı tarafından önerilen “İlköğretim Sosyal Bilgiler 6. Sınıf Ders kitabında (s:124, 2006) ve Öğretmen Kılavuz kitabında (s: 134, 2006) yer almıştır.
• Ankara Mimarlar Odasının düzenlediği ve 21-22 Kasım 2008’de Ankara’da yapılan Çocuk,  Kent, Çevre ve Mimarlık Ulusal Buluşmasında KBGV-VKV Tevfik Kut İÖO Kültür Karıncaları ortak çalışmasının sunumu yapılmıştır. Toplantıda yapılan sunumlar TTMOB Mimarlar Odası Ankara Şubesi tarafından yayınlanacaktır.
• Vehbi Koç Vakfı ile Tevfik Kut İÖO’nda birlikte yürüttüğümüz “Kültür Karıncaları” projesinin sonuçlarından hazırlanan makale Kültür ve Turizm Bakanlığı İstanbul İl Müdürlüğü’nün yayımladığı “İstanbul Kültür ve Turizm” kitabının “İstanbul Turizm” bölümünde yer almıştır.

Europa Nostra 2009 Ödülü: Vehbi Koç Vakfı ile birlikte Kadırga’daki Tevfik Kut İlköğretim Okulu’nda yürüttüğümüz çalışma Avrupa Birliğinin kültürel mirasa duyarlılık çalışmaları çerçevesinde "Kültürel mirasa duyarlılık ve farkındalık geliştirilmesi-eğitim” kategorisinde Europa Nostra'nın 2009 yılı ödülünü kazanmıştır.Europa Nostra (www.europanostra.org) bir pan-Avrupa Federasyonu olup, ana amacı Avrupa ve ülkeler düzeyinde toplumsal politikaların oluşturulmasında kültürel mirasın korunmasına öncelik verilmesini ve bu konuda kamuoyu duyarlılığının artırılmasını sağlamaktır. Kültür Karıncaları projemizin Europa Nostra ödülünü kazanması özgün eğitim modelimizin hem uluslararası düzeyde tanınmasını sağlayacak hem de kültürel mirasın korunmasında sorun yaşayan ülkeler ve kentler için örnek bir model olacaktır.